رهایش (Release)
رهایش به شکلی از سناریوها اطلاق میگردد که در طی آن، ماده به شکل ناخواستهای از سیستم یا فرآیند خارج میشود. خروج ماده از سیستم به شکل ناخواسته میتواند بنا به علل متعددی مانند خوردگی، خطای انسانی، کیفیت نامناسب مواد یا اتصالات یا تجهیزات، ضعف در تعمیرات و نگهداری، بهره برداری نامناسب و سایر علل مشابه رخ دهد. رهایش ماده میتواند بر اساس شرایط حاکم بر حادثه (مشخصات سیستم، خواص ماده، شرایط محیطی و شرایط جوی) منتج به انتشار ماده در محیط شده یا اینکه به انفجار و آتش سوزی ختم شود. رهایش مایعات یا گازها در محیط در دو حالت زیر اتفاق می افتد:
نحوه انتشار مایع یا گاز در هر يك از حالت های نام برده متفاوت است. گازها پس از رهایش میتوانند به شکل یک توده ممتد و یا تودههای از هم جدا در جهت باد حرکت کنند. طبعا سناریوی رهایش برای مواد سمّی دارای اهمیت ویژهای میباشد چرا که میتواند دامنه و شدت حادثه را افزایش دهد. مایعات هم بسته به خواص ماده، شرایط محیطی، فشار بخار و نقطه جوش ماده میتوانند در حالت استخری تجمع یافته یا تبدیل به بخار شوند.
آتش سوزی و انفجار (Fire & Explosion)
آتشسوزی و انفجار از معمولترین حوادث صنعتی محسوب میشوند. آتشسوزی به عنوان معمولترین و انفجار هم به عنوان مخربترین حوادث صنعتی شناخته میشوند. این گروه از سناریوها در درجه اول به خواص ماده بستگی داشته و به مواد قابل اشتعال یا احتراق محدود میشوند. از آنجایی که در صنایع بزرگ انبارش، حملونقل و کاربری مواد قابل اشتعال موضوعی روتین محسوب میشود، بروز آتشسوزی و انفجار هم در این صنایع کاملا محتمل در نظر گرفته میشود.
حریق انواع مختلفی دارد که چندین نوع از حریقهای محتمل عبارتند از:
انفجار فیزیکی (Physical Explosion):
در شرایطی که یک لاین یا تجهیز حاوی گاز تحت فشار دچار پارگی میشود، انرژی ذخيره شده در ظرف در کسری از ثانیه آزاد میگردد. انرژی آزاد شده موجب به وجود آمدن موج انفجار شده و نيز پرتاب شدن قطعات متلاشی شده را بدنبال خواهد داشت. در صورت محترق شدن گازهاي آتشگير، پيامدهاي ممكن مضاعف بر موارد ياد شده ميباشد. انرژی ذخیره شده در لاین یا تجهیز صرف موارد زیر میشود:
پارگی لاین یا تجهیز میتواند در اثر عوامل زیر ایجاد شود:
آتش ناگهانی (Flash Fire):
آتش ناگهانی، احتراق غیرانفجاری ابر بخار ماده اشتعال پذیر در اثر رهایش مواد آتشگیر در محیطهای باز است. پیامدهای اصلی ناشی از آتش عبارت است از تشعشع حرارتی و تماس مستقیم با شعله. احتراق ناشی از آتش ناگهانی بیش از چند دهم ثانیه به طول نمیانجامد. بنابراین مقدار تشعشعی که توسط یک تجهیز در این سناریو دریافت میشود در مقایسه با آتشهای دیگر مانند آتش استخری ناچيز است. قواعد حاکم بر آتش ناگهانی بیشتر تابع غلظت ماده قابل اشتعال است تا قدرت انفجار.
آتش استخری (Pool Fire):
آتش استخری شایع ترین نوع آتشسوزی در صنعت محسوب میشود. در این نوع آتشسوزی، در اثر ریختهشدن ماده قابل اشتعال (که معمولا سنگین بوده و فشار بخار پایینی دارد) حوضچهای از ماده شکل گرفته و با رسیدن منبع احتراق مشتعل میشود. خطرات ناشی از آتش های استخری به صورت نقطهای یا موضعی است. این بدان معناست که اثرات آتش استخری بیشتر متوجه تجهیزات و ساختمان هایی است که در نزدیکی آتش قرار دارند و بدین ترتیب این آتش نمی تواند روی اجتماعات اطراف واحد مورد بررسی تاثیر قبل توجهی داشته باشد. مهمترین اثر این آتش ها مربوط به تشعشع ناشی از شعله آن است. آتش استخری ممکن است بر سطح خاک، آب، یک مخزن یا محوطه دایک یک مخزن رخ دهد. یکی از عوامل مهم و مطرح در زمینه آتش های استخری، نحوه تخلیه مواد به محیط است. در صورتی که مواد در یک مکان ایمن تخلیه شوند، امکان تشکیل آتش استخری وجود نخواهد داشت. مواردی که برای جلوگیری از تشکیل آتش استخری باید مد نظر قرار گرفته شوند عبارتند از:
آتش استخری میتواند در اثر وقوع سناریوهای متفاوتی اتفاق بیفتد. این سناریوها عموماً به علت رهایش ماده آتشگیر از تجهیزات، سیستمها و مخازن به وقوع میپیوندد. اگر ماده رهاشده مایع باشد و در دمایی پایین تر از دمای جوش نرمال نگهداری شده باشد، در این صورت مایع رهاشده استخری از مایع را به وجود میآورد. شکل استخر به محیط اطراف بستگی دارد (به عنوان مثال دایک وجود دارد یا خیر)، اما امکان تشکیل استخر در سطوح صاف و بدون محدودیت نیز امکان دارد. در صورتی که مایع تحت فشار نگهداری شود و دمای نگهداری آن بالاتر از دمای جوش نرمال آن باشد، در این صورت یک قسمت از مایع تبخیر شده و قسمت باقیمانده در محلی نزدیک محل رهایش، استخری از مایع به وجود میآورد. نکته ای که در خصوص آتشهای استخری وجود دارد این است که این نوع از آتش خود تغذیهکننده است. یعنی اینکه تشعشع حاصل از شعله سبب تبخیر بیشتر سوخت از سطح استخر شده و شدت آتش را بیشتر مینماید. ضمن اینکه شرایط جوی، به ویژه جهت و سرعت باد، بر روی این نوع از آتشسوزی تاثیر بسیار زیادی دارد.
آتش فورانی (Jet Fire):
آتش فورانی، نوعی از حریق است که در اثر خروج یک ماده تحت فشار از خلال یک روزنه محدود رخ میدهد. بدلیل اختلاط قابل توجه سوخت با هوا در زمان خروج ماده از روزنه، ترکیب سوخت و هوا به خوبی انجام شده و تشعشع قابل توجهی ایجاد میشود. آتش فورانی یکی از مهمترین و شناختهشدهترین دلایل بروز حوادث زنجیرهای است. آتش فورانی در خطوط و مخازن تحت فشار مورد انتظار بوده و لازم است که حفاظت از تجهیزات و تاسیسات اطراف در صورت بروز آتشسوزی در نظر گرفته شود تا از گسترش حریق جلوگیری شود.
شركت تست عضو شورای شركتهای مشاوره و پژوهشی وزارت نیرو با استفاده از نیروهای مجرب و متخصص فعالیت خود را در زمینه مشاوره و ارائه خدمات مهندسی طراحی و نظارت بر پروژه های ایستگاهها و خطوط فوق توزیع و انتقال و پروژه های تولید و توزیع صنعت برق و صنایع وابسته از سال 1370 آغاز نموده است.
شیراز، خیابان تست - کوچه 72 - پلاک 92 - ساختمان لاندا
001234656789
info@company.com